موسیقی شمال خراسان

آبان 26, 1389 موسیقی
ارسال شده توسط مدیر

قسمتی از موسیقی شمال خراسان، موسیقی کوهپایه ای است. کوهپایه های هزار مسجد، الله اکبر، دامنه های اترک و منطقه لایین. موسیقی کوهپایه توام با فریاد است و در مقایسه با موسیقی جلگه، قوی تر، رساتر و گاه تندتر است. در کنار موسیقی کوهپایه، موسیقی جلگه و دشت وجود دارد: جلگه قوچان، موسیقی جلگه معمولا ملایم تر و درونی تر است. اگر به پایین و مرکز نزدیک شویم به جلگه نیشابور و سبزوار می رسیم که تقریبا حاشیه کویرند و موسیقی شان نیز ملایمتر شده، از نرمش بیشتری برخوردار است.

موسیقی خراسان به دو قسمت شمال و شرق تقسیم می شود: موسیقی شمال خراسان و موسیقی شرق خراسان. موسیقی شمال خراسان شمال خراسان که در برگیرنده شهرهای بجنورد، اسفراین، درگز، قوچان، و شیروان است، از جمله مناطقی است که موسیقی در آن از انواع و اقسام مختلف حضوری قابل تامل دارد. بخش عمده ای از ساکنین شمال خراسان را مهاجرین کرد و ترک تشکیل می دهند. در منطقه لایین، بین کلات و درگز و نیز دامنه های هزار مسجد، حضور نفوذ عرفان قوی بوده است. جعفرقلی، هروخان تیرگانی و هی محمد درگزی از عرفا و شعرای بزرگ عرفانی هستند.
شعرا و عرفای این منطقه گاه زبانهای فارسی، کردی، ترکی و عربی را برای انتقال مقاصد و احساسات خویش به کار می گرفتند. جعفرقلی شاید آخرین عارف و شاعر کرد شمال خراسان است که هنوز اشعاری همسنگ شعرهای او سروده نشده است. یازده آهنگ به جعفر قلی منسوب است که خود جعفر قلی اصل آنها را از کسان دیگری دریافته، اما به شیوه خود درآورده است. از آنجا که کردهای شمال خراسان همواره از مرزبانان غیور ایران زمین بوده اند، پاسداری از مرز و بوم در مقابل اقوام مهاجر، کشتارها، غارت ها، اسارت ها و آوارگی ها از ویژگی های این گونه زندگی بوده است و این ویژگی ها، تاثیر مستقیمی بر موسیقی این خطه گذاشته است.
* الله مزار آهنگی است که پس از غارت و کشتار و اسارت بر فراز مزار عزیزان از دست رفته خوانده می شده: الله مزاره، ای چی روزگاره…؟ دو قرسه پس از قتل عام و کشتار، مرده ها را در وسط جمع می کردند و دور اجساد دور می زدند و مشغول ذکر می شدند و این مبدا رقص و آهنگ دوقرسه بود.
* انارکی مربوط به لحظات پس از هجوم بیگانگان و کشتار و انباشت اجساد است. زنان دور اجساد جمع می شدند و نار می زدند و گریه می کردند.
* هرای فریاد کوهستان است و گویای زندگی پرحادثه و پرسوز و گداز و آوارگی مردم کرد است. به طور کلی، بسیاری از آهنگهایی که در شمال خراسان زمانی برای سوگ اجرا می شد، پس از گذشت سالیان دراز، آرام آرام تغییر شخصیت داده، از آنها گاه به عنوان آهنگهای رقص نیز استفاده می شود. مثلا های های رشیدخان که ابتدا برای سوگ بوده، امروزه یک موسیقی شاد و برای رقص است. موسیقی کردی شمال خراسان را موسیقی کرمانجی نامند.
در مجموع، کرمانج شمالی شامل کردهای خراسان، آذربایجان غربی و ترکیه و شمال عراق و سوریه است و کرمانج جنوبی به کردهای جنوب دریاچه ارومیه و مهاباد و کردستان و کرمانشاهان و سلیمانیه عراق گفته می شود که از نظر گویش با هم متفاوتند. تفاوت میان کرمانج شمالی و جنوبی در زمینه موسیقی نیز مشهود است. به عنوان مثال می توان به آهنگ «لو» اشاره کرد که از اصلی ترین و باستانی ترین نغمات ایرانی است و وجه تمایز کرمانج شمالی و جنوبی نیز هست. بدین معنی، کسی که بتواند لو بخواند، می تواند از کرمانج شمالی باشد. موسیقی کرمانج شمالی همچنین در جمهوری ترکمنستان که سابق به سرزمین خوارزم معروف بود و تا قبل از قرارداد 1299 ش جزء ایران محسوب می شد نیز وجود دارد (در دوران صفویه، بخشی از اکراد را در خوارزم استقرار دادند).

برچسپ: موسیقی خراسان, موسیقی شمال خراسان